dyson linSon günlerde Elazığ, İstanbul Ankara gibi iller hakkında deprem tahminleri yapan Dyson Lin sahtekar mı?  Bu soruya en güzel cevabı Twitter da @Lagaribey vermiş.

Lagari’nin Dyson Lin hakkındaki incelemesi:

Dyson Lin’e dair paylaşımlarla ilk olarak aylar önce karşılaşmış ve merakımdan Twitter’daki profiline bakmıştım. Kendini “Tayvan Deprem Tahmin Enstitüsü”nün kurucusu ve CEO’su olarak tanımlayan ama “blogspot” adresini kullanan birini görünce, gülüp geçmiştim

Ancak dünkü Elazığ depreminden sonra, bu kişinin tekrar ortaya çıkarak, İstanbul ve Ankara için büyük deprem olacak demesi ve insanları korkutması nedeniyle, bu defa gülüp geçmedim ve Dyson’ı ve yaptığı tahminleri araştırdım. Önce Dyson’dan başlayalım.

Ne bu kişiye, ne de sözde “Tayvan Deprem Tahmin Enstitüsü”ne dair açık kaynaklarda doğru dürüst bilgi var. Her ikisine dair tek bilgi, LinkedIn hesabı ve kendi açtığı blog sitesinde. Akademik veri tabanlarından her iki ismi de tarattım ama yine bir şey bulamadım.

LinkedIn profiline göre 1993 yılında Tayvan’daki bir üniversitenin fizik bölümünden mezun olmuş. 9 Yıl yazılım mühendisliği yapmış, sonraki 5 yılda ne yaptığı belli değil. 2008’in Mayıs ayında da Tayvan Deprem Tahmin Enstitüsü’nü kurmuş.

Image

Buradaki açıklama kısmına da, hava, su ve bitkilerden gelen elektrik sinyalleriyle deprem tahmini yaptığını söylemiş. Kendi anlatımına göre, büyük bir depremden sonra evindeki “domateslerden sinyal alması” üzerine kendini bu işe adamış.

Peki nasıl sinyal alıyor? Basit bir Ardunio devresiyle ve ofis ortamında. Yani denizin altından, üstünden, fay hattından vs. değil! Liseye giden çocukların yapabilecekleri basit bir devreyle, bildiğimiz sıradan bir ofiste, havadaki elektriği ölçüyor ve deprem olacak diyor!

İnanmayanlar için kendi blog sitesinden bazı istasyonların (!) resimlerini kaydettim. Bu fotoğraflardan ilki İstanbul Küçükçekmece’deki istasyona ait. Bu laptop ve devre, İstanbul’daki bir ofiste havadaki elektriği ölçüyor ve depremi tahmin ediyor!

ImageImage

Atmosferik elektrik depremin habercisi olabilir mi? Bu soruya evet demek, dünyanın dört bir yanında bu alanda çalışan bilim insanlarına hakaret olur. Çünkü Güneş’teki güçlü patlamalardan tutun da, yıldırımlara kadar pek çok olay, atmosferdeki elektonların sayısını değiştirir.

Üstelik, atmosferdeki elektronların akışını ya da elektrik yoğunluğunu ölçebilmek için Dyson’ın geliştirdiğini söylediği ilkel cihazlara gerek yok. Çünkü derin uzaydaki manyetik alanı, Güneş’teki patlamaları vs sürekli ölçen ve verileri paylaşan gözlemevleri var.

Mesela ben cep telefonuma kurduğum basit bir uygulamayla bile özellikle Güneş kaynaklı elektron akışını yani elektrik değişimini görebiliyorum. Üstelik benim aldığım veriler daha güvenilir ve daha sağlıklı.

Image

Gelelim Dyson’ın yaptığı tahminlere. Kendi blog sayfasında, her gün onlarca tahmin yayınlıyor. Blogda o kadar çok tahmin var ki, bir sonraki günün tahminlerine erişebilmek için sayfayı sürekli aşağı çekmeniz gerekiyor. Ancak erinmedim ve son 4 aya baktım.

Blogda çok sayıda tahmin olduğu için özellikle 7 ve üzerinde olacak dediği deprem tahminlerini seçtim. Burada da oldukça zorlandım, çünkü aynı deprem için gün içerinde çok sayıda yeni tahminler yapmış, bunlarda da ne zaman olacağı bilgisini değiştirmiş.

Ben de bu yüzden büyük tutarsızlıkları göstermek için bu detaylara çok takılmak istemedim ve yaklaşık son 4 ay içinde yaptığı büyük deprem tahminlerini derledim. Tabloya şimdi dikkatli bakın ve tutarsızlıkların üzerinden sırasıyla geçelim.

Image

Birincisi ve en önemlisi, yaptığı tahminlerin hiç biri tutmamış! Bu bilgi bile aslında bu korku tacirinin foyasını ortaya çıkarmak için yeterli ama biz devam edelim. Şimdi ilk tahmine bakın: Buna göre 6 gün içinde, 7-8 büyüklüğünde bir deprem olacak demiş.

Aradan 1 hafta geçtiği halde deprem olmayınca, yeni tahmin yayınlamış ve aynı ülkeler ve bölgeler için yeni deprem uyarısı yapmış. Ancak garanti olsun diye İran’ı da deprem olabilecek ülkeler arasına katmış. Yani deprem Japonya’da da olabilir, İran’da da. Hem de 3 gün içinde.

Bu tahmin de tutmayınca, yeni bir tahmin daha yapıyor. Yine aynı bölgelerde 7-8 büyüklüğünde deprem olacak diyor ama tabiiki yine tutmuyor. Bu kez Japonya ya da San Francisco yakınlarında, 8-9 büyüklüğünde bir deprem olacak diyor, üstelik 7 gün içinde.

Süre doluyor, bu defa 3 gün içinde olacak diyor, olmuyor. 5 Gün? Yine mi olmadı? Bi daha deneyelim, 6? Tutmadı. Tamam, deprem bölgesini genişletelim, Filipinleri, Endonezya’yı vs. de katalım. Buralar zaten deprem bölgesi, illa ki bi şeyler olur.

Yeni tahmin: Japonya, Kaliforniya, Meksika, Filipinler ya da Endonezya’da 10 Gün içinde büyük deprem olacak! Olmadı… 7 Gün sonra olacak! Olmadı… 4 Gün sonra olacak! Olmadı… 4 Gün sonra olacak! Olmadı… 15 Gün sonra olacak! Olmadı…

Adamın taktiği hep aynı: Geniş bir coğrafya için tahmin yapıyor, tahmini tutmayınca süreyi değiştiriyor, yine tutmayınca yeni süre veriyor, o da olmayınca bir daha değiştiriyor. Oralarda deprem olmayınca, bu defa lokasyonu değiştirip aynı şeye yeniden başlıyor.

Üstelik Kocaeli’deki istasyondan aldığı ölçüm değerlerini, Japonya’da deprem olacak diye yayınlıyor. Arada bir bu bölgelerden birine denk gelen küçük bir deprem olunca, ben demiştim, deyip, binlerce tahmin arasından birini gösteriyor.

Bu adam, ülkesinde halkı yanlış yönlendirdiği, korkuya ve paniğe sevk ettiği için 6000$ para cezasıyla cezalandırıldı. Türk insanın kendisine ilgi gösterdiğini görünce, ülkemde kıymetimi bilmiyorlar tarzında bir paylaşım yaptı.

Son yıllarda hemen herkesin farkında olduğu bir gerçek var: Türkiye bir deprem ülkesi. Depremi engelleme ya da durdurma ihtimalimiz yok ancak hazırlıklı olabiliriz. Bu hazırlık da, Dyson Lin gibi şarlatanlara kulaklara vererek değil, bilim insanlarını dinleyerek başlar…

Eklemeyi unuttum, yaptığı deprem tahmin cihazını, kendi sitesinden 2000 Taiwan dolarına yani ~400TL’ye satıyor 🙂

-Yazan Lagari


Dyson Lin’in sahtekar olup olmadığı konusunda kararı okuyuculara bırakan  Samet Atdag @sam3t Dyson Lin’in  kullandığı sistemi yazılım açısından incelemeye almış. Samet Atdag’ın kod analizi:

Dyson Bey şarlatan mı değil mi konusunda ben karar veremem, oralardan pek anlamam. Ama koddan biraz anlarım, oturup kodlarını biraz kurcaladım. ++

Image

Kendisi Air-2 diye bir alet satıyor. Bu aleti alıp, üzerinde kendi çalıştırdığı kodları çalıştırıp, yaşanılan yer civarında deprem tahmini yapmanın mümkün olduğunu iddia ediyor. Air-2 alan kişi verileri Dyson Bey’e gönderebiliyor. Dyson Bey tahminlerini bu veriler ile yapıyor. ++

Kodları yayınladığı Github hesabındaki kodlara baktım. En son güncelleme 3 yıl önce. Dolayısıyla, son 3 yılda bir güncelleme yaptıysa ve dünyaya açarsa, onlara da bakıp yorum yapabiliriz. github.com/dysonlin1 ++

Deprem tahmini yaptığı kodların ekran görüntüsünü ekliyorum, çünkü tüm kod ekran görüntüsü alınabilecek kadar kısa. Deprem sinyalleri diye bir dosyadan veri okuyup basit bir lineer regresyon modeli üretiyor. Bu böyle bir iş için fazla basit bir yaklaşım. ++
Image
Belki de deprem sinyalleri dosyası şimdiye kadar toplanmış çok detaylı veriler içeriyordur diyerek, ona da baktım. Görüleceği üzere, 8 adet deprem içeren bir tarihçe dosyası. Yani tüm tahminlerini (eğer yeni bir kod ya da veri yoksa) 8 adet deprem üzerinden yapıyor. ++
Image
Depremin gerçekleşeceği *yeri*, *zamanı* ve *depremin büyüklüğünü* tahmin ettiği kodlar-modeller de bunlar. Yine bu kadar veriyle, şüphe çekecek kadar basit görünüyorlar. ++
Image
Dyson Lin’in yazdığı kod-model kendi icat ettiği Air-2 adlı cihazdan bir şekilde veri okumalı. (Aksi halde Air-2 neye yarıyor?) Bu veriyi okuyup nerede kullandığını anlayamadım. Veri setinde Height isimli bir feature var, tahminim; bu Air-2’den gelen sinyali ifade ediyordur. ++
Image
Air-2’nin nasıl çalıştığını anlayabilirsek, bu verinin nasıl anlamlandırıldığını ve sahici bir bilimsel veri olup olmadığını tartışabiliriz diye, kendi önerdiği şekilde, Air-2’yi kendim hazırlayayım dedim. twitter.com/dyson_lin/stat
Image
Devrenin tasarımını (kendi sitesinde) bulamadım, elimde ancak bu fotoğraf var. Bu fotoğraftaki tasarım, nasıl desem, eksik görünüyor. Yani bir devre var ama bir iş yapmıyor gibi. İtalyanca bir sitede aşağıdaki devre çizimini buldum. (link: faenzashiatsu.it/Tecnologia/Ard) ++
Image
Dyson Lin’in deprem tahminlerini yaptığı Air-2 isimli alet, 19 liraya satılan bir Arduino Uno ve 1.40 liraya satılan bir opamp içeriyor. Toplam maliyeti 21 TL. Malzemeleri Kadıköy ya da Karaköy’deki herhangi bir elektronik dükkanından alabilirsiniz. Aleti yapmak 15 dakika sürer++
Image
İtalyanca sitedeki şematik ile Dyson Bey’in koyduğu görsel arasında minik farklar var. Devreyi kendim çizerek ne yaptığını anlayayım dedim. Gerilim izleyici bir devreye benziyor. ++
Image
Nitekim opamp’ın datasheet’inde voltage follower devresi örneği gösterilmiş. (Opamp’ın modeli: TL081) ++
Image
Bu konularda uzman olmadığım için, uzmanına danıştım. @kilicberkin ve @HAlpaslanYILDIZ ı aradım. Onlar da bu devrenin opamp’ın +input’undaki gerilimi ölçmeye yarayan bir devrecik olduğunu ilettiler. –Sorun şu: Dyson Bey’in cihazında bu inputa bir şey bağlı değil.++
Image
Air-2’nin bu boş input’u okuduğu kod parçası da Github’da var, ona da bakalım. Görüldüğü üzere, analog değeri okuyup 0 ile 5000 milivolt arasında bir değere dönüştürüyor. ++
Image
Yani *hiçbir şeyin* değerini okuyup bunu 0 ile 5000 arasında bir değere dönüştürüp deprem tahmini yapıyor. Bu değerdeki değişiklikleri, salınımları “deprem olacak” şeklinde yorumluyor. Buna dayanaksız tahmin diyoruz, kibarca.
Boştaki bir input’un değerlerini her şey etkileyebilir. Örneğin kullanılan devre elemanının kalitesi, yakında cep telefonu, mikrodalga fırın olup olmaması, hatta yakınında insan varlığı bile salınımlara yol açabilir. Nitekim Arduino’nun datasheet’i de benzer bir şey söylüyor:
Image
Örneğin bu grafikte yatay eksende tarihler, düşey eksende ise boş input’tan okuyup milivolta çevirdiği değerler var. Bu değerlere dünyada olan depremlere denk getirip, “bakın dediğim çıktı” demiş olabilir.
Image
Bu konulardan birazcık anlıyorsam, görüşüm; bu devrenin ve yazılan kodun deprem tahmini yapmaya (ya da herhangi bir şey tahmini yapmaya) hiiç yeterli olmadığı yönünde. Keşke böyle bir cihazı icat etmiş olsa. Malesef bu cihaz o cihaz değil, bu kod o kod değil, henüz. ++
Eğer başka bir cihaz-kod-model varsa, onu da incelerim, dünyadaki saygın biliminsanları da inceler. Keşke olsa. Deprem gibi devasa doğa olayları karşısında erkenden uyarılma şansımız olsa.

Leave a reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s